[ معناى اسلام ، و تفسير آيهء : يَهْدِي بِهِ اللَّهُ مَنِ اتَّبَعَ رِضْوانَهُ سُبُلَ السَّلامِ ] روايت از رسول أكرم صلّى الله عليه و آله و سلّم آورده شده است كه : الطّرق إلى الله بعدد أنفاس الخلائق . « 1 » ( راه‌هاى بسوى خدا ، به مقدار نفس‌هاى مخلوقات است . ) و ليكن اين راههاى تكوينى است ؛ يعنى راههائى است كه بر اساس سرشت و خلقت مقرّر شده است ؛ و چون نفوس در حال إبهام ، و بساطت بوده ، و بايد بواسطهء تربيت و تزكيه ، راه خدا را طىّ كنند ؛ يعنى تشريعا بايد آن راههاى نفسانى را با صيقل مجاهده ، و رياضت تربيت نموده ؛ و در راه كمال فعلى خود قدم بردارند ؛ و از قابليّت و استعداد ، به مقام و مرحلهء فعليّت برسند ؛ فلهذا آنچه در راه تربيت و تكامل آنها مؤثر است ، عنوان سلام است كه بايد از صفاتى كه در دنيا و آخرت ايشان را دچار گزند مىكند ، و در دغدغه ، و تشويش ، و اضطراب ، و نگرانى نفسانى وارد مىسازند ، اجتناب كنند ؛ تا در سلام و سلامت وارد شوند ؛ و از نفوس خود به نحو أعلى بهرمند گردند ؛ و در اين راه از گزند وسوسهء شياطين إنسى و جنّى محفوظ بمانند ؛ و به جائى برسند كه منزل امن و أمان و راحت و محلّ استقرار باشد . راه سلام ، راه تعديل غرائز ، و صفات نفسانى ، و ميانه روى بين دو راه إفراط و تفريط است . راه سلام ، حكومت دادن نيروى فطرى ، و قواى عقلى است ، بر قوّهء واهمه ، و قوّهء شهوية ، و قوّهء غضبيّه . راه سلام ، حكومت بر نفس امّاره ، و تسليم نمودن و به استخدام درآوردن آنست در متابعت اوامر راستين و صحيحى كه از تدبّر و تفكّر و سيطره عقل ، و إدراك حاصل مىگردد . راه سلام ، راه وحدت و ورود در عالم انوار الهيه ، و خروج از كثرت و

--> ( 1 ) جامع الأسرار سيّد حيدر آملى ، ص 8 ، و ص 95 ، و ص 121 .